Waarheen in 2012?

donderdag 19 januari 2012 08:28

Als we terugdenken aan 2011 zien we ingrijpende gebeurtenissen, hevige turbulentie op financiële markten, revoluties aan de buitengrenzen van de EU, en natuurrampen. Als opstijgend magma in een vulkaan, zorgen aansluipende demografische ontwikkelingen voor oplopende spanningen die ooit tot een uitbarsting gaan komen. De leiderschapscrisis in USA en EU belooft weinig goeds voor snelle en afdoende maatregelen om het tij te keren.

Elk nieuw jaar voelt als een breuk met het oude. In 2012 zal alles beter gaan, vervallen we niet meer in oude fouten, en lossen veel van onze problemen zich vanzelf op. Het probleemoplossend vermogen van een bureaulade is werkelijk verbluffend.

• Verkiezingen

Ieder jaar heeft genoeg aan zijn eigen kwaad. Voor 2012 staan veel verkiezingen op de agenda, onder andere in de Verenigde Staten, Rusland en Frankrijk – niet de minst belangrijke spelers op het wereldtoneel. In China treedt een nieuwe generatie partijleiders aan.

De tijd lijkt rijp voor het aantreden van een nieuwe generatie leiders. Maar waar zijn zij? Wellicht gaat ons opbreken dat de jonge generatie in het Westerse deel van de wereld zo klein is. Daarbij lopen onze jongeren niet over van ambitie om de teugels in handen te nemen, tenzij er een hoge geldelijke beloning tegenover staat plus voldoende vrije tijd om daarvan te genieten. In het landsbestuur met zijn lage salarissen moet je dus niet zijn. Onder kandidaten voor hogere bestuursfuncties zie je dan ook vooral vertegenwoordigers van de babyboomgeneratie.

• Turn-around

Na al dit gesomber wat beter nieuws: slechte tijden duren niet eeuwig. Wie ooit een turn-around operatie heeft gedaan heeft geleerd, dat je begint met 3 jaren buffelen en puinruimen. Pas tegen het einde van het derde jaar kun je de eerste voorzichtige tekenen van verbetering verwachten.

In de EU gaan we nu het derde jaar in. Er wordt in de EU-landen met vallen en opstaan hard gewerkt om de chaos in de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Als 2009 het eerste jaar is van de turn-around, zou het laatste kwartaal van dit jaar enige tekenen van verbetering moeten tonen. Ondanks de EU-leiderschapscrisis, en met dank aan de bureaulade. Ik verwacht, dat de EU met alle projecten die zij ter versterking van haar instituties op stapel heeft gezet, versterkt uit de crisis zal komen.

• De dollar en de euro

Daarentegen is in de Verenigde Staten nog helemaal niets gebeurd, buiten het op topcapaciteit laten draaien van de geldpers. Men schijnt zich niet te realiseren dat de tijden van immuniteit tegen de gevolgen van eigen onverantwoord economisch en monetair beleid, voorbij zijn. Een pregnant voorbeeld zijn de prijzen van grondstoffen, die wereldwijd (vrijwel) uitsluitend in US dollars worden verhandeld. De koers van de dollar tegenover valuta van het productieland was volkomen irrelevant. Tot de komst van de euro. Nu deze zich heeft ontwikkeld tot 's werelds 2e reservevaluta, is de correlatie tussen de prijs van grondstoffen en de dollar-euro koers negatief. Iedere stijging van de dollar tegenover de euro slaat neer in lagere grondstofprijzen, iedere daling in een stijging. Ik durf de uitspraak aan, dat de Verenigde Staten er om die reden heel veel aan gelegen is dat de euro uiteenvalt. Om dezelfde reden is de rest van de wereld erop gebrand dat de euro blijft. Het jaar 2012 kan dus nog spannend worden.

• Eurocrisis

Fundamenteel is de euro een degelijke munt. Wat men "eurocrisis" noemt, is dan ook meer een probleem tussen de regeringen van de lidstaten. De meningsverschillen zijn – of lijken – groot. In feite is men het er wel over eens, dat er geen weg terug is. Anderzijds willen de lidstaten voor hun medewerking aan een oplossing wat terug, zoals behoud van vetorechten en diverse politieke gunsten. Daarbovenop zorgt de psychologische oorlogsvoering van FED en Rating Agencies tegen de euro op de valutamarkt voor extra complicaties.

Macro-economen hebben uitgemaakt dat de neerwaartse fase van een conjunctuurgolf met alle middelen moet worden bestreden. Instrumenteel is onder andere het omlaag forceren van de rente op staatsleningen door de Centrale Bank in het groot staatsobligaties te laten opkopen. Daarmee verwacht men op de financiële markten de hele rentecurve omlaag te duwen wat een positief effect zou moeten hebben op de kredietverlening aan de private sector. Mits de private sector niet zo zwaar in de schulden zit dat een prudente bank aanvragen voor een nieuw krediet of verhoging van een bestaand krediet afwijst.

Schuldencrisis
Wat men "schuldencrisis" noemt, is in feite niet zo dramatisch als analisten en journalisten ons wijsmaken. De EU is rijk genoeg om alle soevereine schulden te kunnen (her-)financieren. De vraag is alleen tegen welk rentetarief beleggers willen instappen. In het laatste kwartaal van 2011 werd zonneklaar dat beleggers wel degelijk bereid zijn ook obligaties van zwakkere Eurolanden te kopen (met uitzondering van Griekenland), mits daarop een normale rente wordt vergoed. Italië, Spanje, Portugal en Ierland konden zich tegen voor deze landen historisch normale tarieven redelijk eenvoudig herfinancieren. Afgezet tegen de totale staatsschuld van deze landen zullen de totale leenkosten hooguit een paar basispunten hoger uitkomen. Niet iets om wakker van te liggen.

De positie van het euro noodfonds EFSF vraagt ook om enige relativering. Slechts als er totaal geen vraag is naar obligaties van een euroland – ongeacht het rentetarief – zou het in actie moeten komen. Het effect van een "bazooka" waarop de rating agencies tamboereren kan evengoed worden bereikt door voor landen die zich slechts tegen excessieve kosten kunnen herfinancieren, een rentefaciliteit te creëren. Het gedeelte van de rente dat men zelf niet kan dragen, zou dan kunnen worden gedekt uit een rentelening. Op deze manier kan het EFSF het lang uitzingen.

• Pensioencrisis

De "Pensioencrisis" heeft alle kenmerken van een "man made-crisis". In geen enkel EU-land heeft men te kampen met vergelijkbare problemen. Het draait om de rekenrente waarmee pensioenverplichtingen ter bepaling van de dekkingsgraad contant moeten worden gemaakt. Dit vraagstuk wordt beheerst door EU-richtlijn 2003/41/EC d.d. 3 juni 2003. De richtlijn schrijft dwingend voor welke rekenrente men moet gebruiken. Er is keuze uit 2 opties: de marktrente van AAA obligaties of het gerealiseerde en verwachte rendement op de beleggingen. Afwijkingen zijn toegestaan, mits met het oog op adequate bescherming van de belangen van verzekerden en gepensioneerden.

Bij de implementatie van de richtlijn hebben DNB en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zelf iets in elkaar geknutseld. Voor het Nederlandse pensioenstelsel in het algemeen en belanghebbenden in het bijzonder zijn de gevolgen desastreus. Nu de Richtlijn opzettelijk verkeerd in onze nationale wetgeving is geïmplementeerd staat daarop volgens geldend EU-recht de sanctie dat de richtlijn directe werking heeft. Als het ooit komt tot een procedure met prejudiciële vragen aan het EU-Hof in Luxemburg, schat ik de kans groot in, dat Nederland aan het kortste eind trekt. Regering en toezichthouder zullen in dat geval de rekenmethode alsnog in overeenstemming moeten brengen met de Richtlijn.

• Voorspellen

Mijn antwoord op de hamvraag voor beleggers of 2012 een goed jaar gaat worden is, dat het nog moeilijker voorspelbaar is dan in andere jaren. In een verkiezingsjaar mag je op Amerikaanse beurzen geen vuurwerk verwachten. In de EU kunnen voorzichtig wat aandeeltjes worden opgepikt, mits er aan de criteria "goed ondernemerschap" en "consistent dividendbeleid" wordt voldaan. De opkomende markten zou ik met de economische en geopolitieke risico's van vandaag, liever mijden. In de vastrentende sector zal weinig goeds te beleven zijn, tenzij u houdt van een stoot adrenaline op zijn tijd.

Ik wens u allen een voorspoedig 2012!

Ede, 16 januari 2012
Raadgevend Financieel Bureau Mw. Mr. I.K. Koutstaal RBA

---

Voeg deze pagina toe aan uw Social Bookmarking websites